کد خبر: ۴۵۱۶۳
تاریخ انتشار: ۲۸ خرداد ۱۳۹۶- ۱۳:۳۳
کوروش جوادی پاشاکی

کوروش جوادی پاشاکی

مدرس دانشگاه

تولید ناخالص داخلی یکی از شاخص‌های مهم اقتصاد کلان است. برای محاسبه تولید ناخالص داخلی از الگوی سيستم حساب‌هاي ملي «SNA» سازمان ملل متحد استفاده می‌شود. در واقع، تولید ناخالص داخلی مجموع ارزش افزوده بخش‌های مختلف اقتصادی است.

 

مفهوم اقتصاد روستايى با اقتصاد کشاورزی کاملا متمايز است. اقتصاد کشاورزی، ‌صرفا شامل فعاليت‌هاى اقتصادى وابسته به بخش کشاورزى(زراعت، باغداری، مرغداری و دامداری و توليد ساير محصولات کشاورزی‌) است. در‌صورتي كه اقتصاد روستایى، شامل تمامي فعاليت‌هاى اقتصادي است که در حوزه روستایی انجام شده و فعاليت‌هاي توليدي، صنعتي و خدماتي را نيز در بر مي‌گيرد.افزايش توليد، اشتغال و كيفيت زندگي از مولفه‌هاي مهم و تاثيرگذار دراقتصاد روستایی‌ است. اقتصاد روستایی نتوانسته مازاد نیروی کار و به‌وي‍ژه افراد داراي تحصیلات عالی را جذب کند. از 13 میلیون نفر دانش‌آموز كشور حدود 40 درصد آن در جامعه روستایی مشغول تحصیل هستند. بنابر این در آینده نزدیک افزايش تقاضاي تحصيلات تكميلي باعث افزايش مهاجرت از روستاها خواهد شد. هدف این يادداشت شناسایی سهم تولید روستایی کشور بوده و از روش مطالعه اسنادي و اطلاعات ثبتی، آمار حساب‌های ملی و منطقه‌ای و حساب تولید روستایی و از طرح‌های آماری بخش‌های گوناگون طی سال‌های 93-1391 استفاده شده است. نتایج بررسی‌های نویسندگان نشان می‌دهد در سال 1391کل ‌تولید ناخالص داخلی حوزه روستایی به قیمت‌هاي جاری به ارزش 195814میلیارد تومان و معادل6/ 26درصد تولید کشور بوده است. تولید سرانه حوزه روستایي 9 میلیون تومان و تولید سرانه کشاورزی خانوارهای روستایی 3/ 3 میلیون تومان است. اختلاف تولید سرانه حوزه روستایی با تولید سرانه کشاورزی 7/ 5 میلیون تومان است. در سال1392 نیز کل ‌تولید ناخالص داخلی حوزه روستایی به قیمت‌هاي جاری به ارزش 273781 میلیارد تومان و معادل1/ 27درصد تولید کشور است. تولید سرانه حوزه روستایی8/ 12میلیون تومان و تولید سرانه کشاورزی خانوارهای روستایی 8/ 4 میلیون تومان است. اختلاف تولید سرانه با تولید سرانه کشاورزی 9/ 7 میلیون تومان است. توليد ناخالص داخلي و توليد سرانه سال 92 نسبت به سال 91 به ترتيب 40 و 42 درصد رشد اسمی داشته است. در سال 1393 کل تولید ناخالص داخلی حوزه روستایی به قیمت‌هاي جاری به ارزش 303571 میلیارد تومان و معادل4/ 26 درصد تولید کشور است. تولید سرانه حوزه روستایی2/ 14میلیون تومان و تولید سرانه کشاورزی خانوارهای روستایی 8/ 5میلیون تومان است. اختلاف تولید سرانه با تولید سرانه کشاورزی 3/ 8 میلیون تومان است. توليد ناخالص داخلي و توليد سرانه سال 93 نسبت به سال 92 به ترتيب 5/ 10 و 11 درصد رشد داشته است. مطالب ذكر شده را مي‌توان به این صورت خلاصه كرد كه در سال 1391 سهم تولید در حوزه روستایی از تولید ناخالص داخلی اقتصاد کشور 6/ 26درصد بوده و این سهم برای سال‌ها‌ 1392 و 1393 به ترتیب به میزان 01/ 27 درصد و 4/ 26 درصد رسیده است.

از طرف ديگر نسبت جمعيت روستايي به جمعيت كل كشور در سال‌هاي 91، 92 و 93 به ترتيب 1/ 28، 8/ 27 و 5/ 27 درصد بوده است. بنابراين سهم جمعيت روستايي از كل جمعيت كشور داراي روند نزولي بوده و در تمام اين سال‌ها سهم توليد روستايي از سهم جمعيت روستايي كمتر بوده است. اگرچه تعدادی از فعالیت‌های اقتصادی در حوزه جغرافیایی روستاها انجام می‌شود اما منافع آنها به ساکنان روستاها اختصاص ندارد. تولید بخش معادن کشور در حوزه روستایی انجام می‌گیرد ولی ارزش افزوده حاصل از آن، بخشی از منابع ملی محسوب می‌شود. تولید ناخالص داخلی روستایی بخش‌های صنعت، ماهیگیری و عمده‌فروشی و خرده‌فروشی اگرچه در حوزه روستایی تولید می‌شوند، اما منابع و ارزش افزوده این گونه فعالیت‌ها نصیب مالکان و صاحبان بنگاه‌ها در جامعه شهری می‌شود. به تعبیری، تولید ناخالص داخلی روستایی که نصیب خانوارهای روستایی می‌شود، صرفاً همان درآمد حاصل از کشاورزی است.

از طرف ديگر، مصرف سرانه خانوارهای روستایی در سال‌هاي 92،91 و 93 به ترتیب 9/ 2، 5/ 3 و 8/ 3 میلیون تومان بوده است.با توجه به اينكه تفاوت درآمد سرانه کشاورزی با سرانه هزينه‌هاي مصرفی خانوارهای روستایی ميزان پس‌انداز را نشان مي‌دهد، ملاحظه می‌شود پس‌انداز سالانه خانوارهای روستایی در اين سال‌ها به ترتيب 400 هزار تومان، یک میلیون و 300 هزار تومان و دو میلیون تومان است. اين نتایج به وضوح نشان مي‌دهد وضعيت معيشت ساکنان روستايي در سطح مناسبی قرار نداشته و نبود پس‌انداز و نااطميناني از آينده يكي از دلايل مهم مهاجرت است به‌طوري كه سهم جمعيت روستايي از كل جمعيت در سال 93 نسبت به سال 91 حدود 15/ 2 درصد با كاهش همراه بوده است.

همچنين نتايج محاسبات تحقيق نشان مي‌دهد در سال 93 درصد عمده فعاليت‌هاي بخش‌هاي کشاورزی(1/ 88درصد)، ماهيگيري(87درصد) و معدن(73درصد) مربوط به حوزه اقتصاد روستايي بوده و سهم توليد بخش صنعت حوزه روستايي با 24 درصد قابل ملاحظه است. مقایسه تطبیقی ارزش افزوده بخش‌های اقتصادی به تفکیک فعالیت‌های تولیدی و خدماتی بین اقتصاد شهری و روستایی نکات جالبی را آشکار می‌کند. برخلاف اقتصاد شهری، در اقتصاد روستایی 5/ 81 درصد تولیدی و 5/ 18 درصد آن مربوط به فعالیت خدماتی است. در اقتصاد شهری 4/ 26 درصد تولیدی و 6/ 73 درصد آن را رشته فعالیت خدمات تشکیل می‌دهد. بنابراین اقتصاد حوزه روستایی کاملا تولید محور و اقتصاد شهری کاملا خدمات‌محور محسوب می‌شوند. بنابراین پیشنهاد می‌شود دولت با توجه به امکانات و منابع موجود به زیرساخت‌های تولید در اقتصاد روستایی اهتمام ویژه‌ای داشته باشد. برای توانمند‌سازی اقتصاد روستایی برنامه‌های اجرایی زیر باید در کانون توجهات دولت قرار گیرد.

- ارتقای آموزش‌های کاربردی و توجه ویژه به تحقیق و توسعه در بخش کشاورزی

- تخصیص بودجه عمرانی به زیرساخت‌های کشاورزی (ایجاد سد و کانال‌های آبرسانی، تسطیح زمین‌های زراعی و تخصیص اعتبار نوسازی و مقاوم‌سازی خانه‌های روستایی)

- بازاریابی محصولات کشاورزی از طریق سامانه‌های الکترونیکی، ایجاد شهرک‌های کشاورزی و تعاونی‌های روستایی

- ایجاد صنایع غذایی و آشامیدنی تبدیلی محصولات کشاورزی و شیلات در جوار آبادی‌های دارای پتانسیل تولید

- ایجاد شهرک‌های معدنی ویژه اقتصاد معدنی

- ایجاد نیروگاه‌های بادی در مکان‌های دارای پتانسیل تولید

- بودجه جاری و عمرانی روستایی در قالب برنامه‌ای جداگانه در بودجه کل کشور آورده شود.

- دولت می‌تواند از محل مالیات، خسارات زیست محیطی ناشی از فعالیت‌های صنعتی و معدنی را برای توسعه روستایی و بهبود رفاه زندگی خانوارها و کمک به بخش‌های اقتصاد روستایی هزینه کند.

- ایجاد درمانگاه‌ها عمومی در آبادی‌های دارای جمعیت 2 هزار نفر و بالاتر و اختصاص سهمیه دانشگاه‌های دولتی در رشته‌های بهداشت و درمان برای جذب نیروی‌های بومی با تعهدات خدمتی در حوزه روستایی

- تدوین قوانین به کارگیری افراد دارای تحصیلات عالی در شورا‌ها و دهیاری‌های روستایی کشور

- گسترش بخش خدمات فرهنگی، ورزشی، تفریحی با ایجاد اماکن ورزشی در جامعه روستایی

- ایجاد مدارس شبانه‌روزی و تجمیع دانش‌آموزان آبادی‌هایی که تعداد دانش‌آموزان آنها به حد نصاب نرسیده است.

منبع: دنیای اقتصاد

ارسال به دوستان
نسخه چاپی
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار